Vai dong cho Trinh Cong Son

Sắp đến kỷ niệm 6 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn, tranh thủ viết vài dòng bày tỏ sự ngưỡng mộ của một kẻ hậu sinh đối với gia tài âm nhạc đồ sộ của ông. Nhắc đến âm nhạc của ông, người ta thuờng dùng từ nhạc Trịnh hoặc nhạc Trịnh Công Sơn. Một mình ông đã đứng ra riêng thành một thể loại âm nhạc (nhạc Trịnh) trong lịch sử âm nhạc Việt Nam hiện đại. Đôi khi đại từ nhân xưng mà cộng đồng xã hội dành cho một cá nhân cũng đo lường được vị trí, sức ảnh hưởng của cá nhân đến cộng đồng. Tính ra trong thế kỷ 20 ở Việt Nam trong lĩnh vực văn học nghệ thuật thuần túy (tôi nói rằng lĩnh vực văn học nghệ thuật thuần túy) chỉ có 2 người được gọi bằng họ: cụ Nguyễn (Tuân) và Trịnh (Công Sơn). Các danh nhân khác (bác Hồ (Chí Minh),bác Tôn (Đức Thắng), cụ Phan (Bội Châu)...) đều có liên quan đến chính trị thì cách gọi như vậy là bình thường.

Nhạc Trịnh dù ngôn từ khó hiểu, mang nhiều yếu tố triết học và thi ca nhưng tính lan tỏa rất rộng. Mình luôn nhớ cảnh thằng cha bán thịt heo, chủ căn nhà trọ thời sinh viên của mình dù xôi thịt là thế mà vẫn mê nhạc Trịnh như điếu đổ, vẫn có thể ngồi bàn về nhạc Trịnh với tất cả sự say mê của mình. Chính ổng là người đã dạy cho mình triết lý về chiến tranh trong nhạc Trịnh. Chiến tranh, dù là bên phi nghĩa hay chính nghĩa thì bản chất của nó vẫn là đổ máu, là gây nên cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn trong lòng dân tộc (Hát trên những xác người; Huế, Sài Gòn, Hà Nội...). Sau này, chính cách nhìn này giúp mình nhìn nhận khách quan hơn những gì xảy ra trong các cuộc chiến tranh suốt bề dày lịch sử Việt Nam mà nhà trường không thể nào dạy cho mình cách nhìn như vậy.

Còn triết lý tình yêu trong nhạc Trịnh thì không thể nào bàn hết được, mà có muốn bàn thì cũng không thể nào luận tường tận như những người bạn văn nghệ sỹ của ông đã làm (ví dụ: nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường). Tình yêu trong nhạc của ông có thể trong sáng, đầy hy vọng và niềm tin vào cuộc sống thăng hoa khi tình yêu vừa chớm:

" Từ khi trăng là nguyệt đèn thắp sáng trong tôi
Từ khi trăng là nguyệt em mang tim bối rối
Từ khi trăng là nguyệt tôi như từng cánh diều vui
Từ khi em là nguyệt trong tôi có những mặt trời

........
Từ khi trăng là nguyệt tôi nghe đời gõ nhịp ca
Từ khi em là nguyệt cho tôi bóng mát thật là "

hoặc tình yêu đã qua đi giai đoạn thăng hoa, đi vào giai đoạn thoái trào:

" Bỏ mặc mưa về, bỏ chiều phai

Bỏ mặc hư vô, bỏ ngậm ngùi

Bỏ đêm chưa qua, ngày chưa tới

Bỏ mặc tay buồn không bàn tay"

Dẫu sao, đối với ông thì những thất bại trong những cuộc tình đi qua đời ông vẫn được ông trân trọng, gìn giữ. Dẫu sao ông cũng tự xem mình chỉ là "quán trọ" cho những người phụ nữ đi qua cuộc đời mình, và ngược lại ông cũng chỉ là người "ở trọ" trong trái tim những người phụ nữ này:

" Mây kia ở đậu từng không
Mưa nắng ở trọ bên trong mắt người
Từng không ... í ... a
Người xinh ... í ... a
Tim em người trọ là tôi
Mai kia về chốn xa xôi cũng gần"

Thế nên, dẫu có chia tay thì ông vẫn trân trọng gìn giữ "muốn một lần tạ ơn với đời. chút mặn nồng cho tôi" và đặt xúc cảm của mình vào đó để ngân lên thành những giai điệu dành cho người yêu nhạc của ông. Thế nên,dù có rất nhiều bài hát viết về tình yêu nhưng hình như ông không có bài hát nào dành cho vẻ đẹp của người phụ nữ giữa tình yêu và cuộc sống thường nhật (kiểu như bài hát Một Mình của Thanh Tùng). Người phụ nữ của ông luôn được lý tưởng hóa một cách đầy thánh thiện trong mắt người đàn ông khi tình yêu vừa bắt đầu, hoặc chỉ là một bóng hình bàng bạc khi tình yêu đã ra đi. Thế nên, nhạc của ông ít có bài nào vui (hình như chỉ có mỗi bài Nối Vòng Tay Lớn thì phải) và ít khi nào dám nghe nhạc Trịnh nhiều bài cùng lúc vì sợ .... buồn nó lây sang mình.

Kỷ niệm với nhạc Trịnh thì nhiều vô số kể. Bài hát đầu tiên mình biết không phải là bài Ướt Mi, cũng không phải là các bài "hit" như Nắng Thủy Tinh, Mưa Hồng, Nguyệt Ca... mà là bài Nối Vòng Tay Lớn khi đi sinh hoạt đoàn đội. Mình nghĩ là nhiều người thế hệ mình cũng vậy. Lúc đó bài hát này xem như một thứ của hiếm trong các bài nhạc phong trào vì nó không dính líu trực tiếp tới đoàn đội, lời và nhạc đều hay cả. Bài hát tiếp theo mới là bài Mưa Hồng. Nhớ lúc đó mọi người cãi nhau ì xèo trên các diễn đàn về con đường nào là "đường phượng bay mù không lối vào. hàng cây đã xanh ngời với nhau" ở Huế làm mình cũng bon chen bay ra Huế xem thử đó là con đường nào để rồi tình cờ từ đó đã phát sinh tình yêu với Huế, yêu cái thanh bình của buổi sáng ngồi uống ly cafe trên bờ sông Hương, yêu cái trầm mặc rất Huế của những đền đài thành quách cũ khi lang thang buổi tối. Sau này còn rủ nguyên một đám đi thu đĩa bài Mưa Hồng nữa chứ. Công nhận mình cũng crazy thiệt!!!.

Sau này thích rồi mới nghe nhiều bài hơn. Nhớ lại hôm có bài Hãy Yêu Nhau Đi đem vào PwC ngồi nghe với chi Ly hỉ hả nói chuyện quên cả làm việc (hiếm hoi lắm trong thời gian mới ra trường chạy sứt lưng quần ở PwC). Bây giờ ngồi nhẩm nhẩm lại vẫn thấy "phê như con tê tê", vẫn chiếm top trong playlist của mình:

"Hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá
Hãy yêu nhau đi dòng nước đã trôi xa
Nước trôi qua tim rong đầy trí nhớ
Ngày mai mong chờ ngày sẽ thiên thu"

Đến album cuối cùng của ông thì toàn mấy bài buồn: Cỏ Xót Xa Đưa, Tiến Thoái Lưỡng Nan.... Ai cũng bảo ông đã dự cảm về cái chết của mình nên mới viết bài những bài này. Đặc biệt là bài Tiến Thoái Lưỡng Nan thu giọng hát của chính ông trầm trầm, buồn buồn thì liêu trai không thể tả:

" Tiến thoái lưỡng nan
đi về lận đận
Tình đôi ngập ngừng
tiến thoái lưỡng nan

Mây bay khắp xứ
Chân mờ cõi xa
Vàng phai nhè nhẹ
Chiều hôm cửa nhà

Tiến thoái lưỡng nan
đi về lận đận
Ngày xưa lận đận
tiến thoái lưỡng nan....